اصلاح پذیری دینی، نگرش و طرح سه سؤال - صنمی 26 سپتامبر 2009

دوست عزیز “آمیرزای بزرگوار”

با عرض پوزش از تاخیر از پاسخ.

اساسا من با دو فرض شما مساله دارم که در پایان این مبحث در کامنت دیگر نظرم را خواهم گفت. اما فعلا به قول قدما “بنا را بر این می نهیم که هر دو فرض شما مورد قبول من هم باشد”

اگر خاطرتان باشد مطرح شده بود که ما هیچ نوع اصلاح دینی را به عنوان “دین حکومت” یا “حکومت دینی” نه می پذیریم و نه “هیج دینی” را در این چهار چوب قابل اصلاح می دانیم و حتی اگر “دینی در این موارد اصلاح پذیر هم بود” باز باید آن را نپذیرفت. فقط وقتی از “اصلاح و رفرم” دینی سخن می گوئیم که آن دین فرضی یا “اسلام موجود” از “نهاد حکومتی” جدا بوده باشد و بس. با قبول این فرض در کنار فرض دوم شما مبنی بر مثبت نبودن اسلام و رسولش بحث را ادامه می دهیم.

بسیار خوب آرزوی ما بر آورده شد و به “دولت مردمسالار و سکولار ” خودمان رسیدیم. و فردایش مسلمین ایران دو رهم جمع شده اند و می خواهند “معضل اسلام و زندگی در دنیای جدید” را حل کنند. به اسناد و مدارک اسلامی رجوع کرده اند و دیده اند که طبق فرض “آمیرزای بزرگوار” “پیامبر” از اول تا به آخر یک ضرب “خونخواری و خون ریزی” بود و رفتار بد با “اسیران و زنان” داشت و اصلا از سر تا پای تعالیمشان و خودشان هیچ چیز مثبتی نمی ماسد. اولا همین خود یعنی “اصلاحات” یعنی رجوع به مدارک اولیه و نه داد و بیداد و تکفیر. ثانیا لابد اگر کسانی بپذیرند “رسول” به این بدی ها بود احتمالا از دین اسلام یا شاید از هر نوع دینی برخواهند گشت و شاید هم بروند سراغ دین و دین هائی دگر . این هم “اصلاحات ” است. .تالثا ممکن است که کسانی بگویند همین را که هست می پذیریم رسول خدا ” بنو قریظه ” را تار و مار کرد”چشم آنان کور دمشان نرم” پیامبر بود حق داشت” . تازه زمین به آسمان نمی آید. این هم می شود “عقایدی” مثل هم رقم عقاید دیگرکه در چهار چوب “آزادی بیان و عقاید” قرار میگیرد فراموش نکینم در “آزادی بیان و عقاید و دین ” چنین قیدی نیست که عقاید باید “حتما درست و صحیح و مترقی و خوش زنگ و بو و دلنواز ..” بوده باشند. و دست کم خودشان خواهند دانست که “این گونه چیزها را باید در درون مساجد و محافل خود نگه دارند و در اجتماع کلی تر این گونه برخورد خریدار ندارد بلکه هم مردم را از دین فراری دهد” یا مثلا” در مدارس جائی برای این گونه حرفها نیست”. “همین که بطلان این ادعا که گویا “همه چیزدین اینان هم با دلیل و منطق علمی قابل اثبات است” به خود این دین داران نه لزوما اثبات بلکه فقط نشان داده شود چیزی است بزرگ . واقعیت این است که اسلام هم مثل همه ادیان دیگر. وقتی “شکم و روده دین دیگر ی را بیرون می کشد عموما “علمی و منطقی و استدلالی” است. اما وقتی نوبت به عقاید خودش می رسد”پای استدلالیان چوبین و سخت هم بی تمکین می شود” پای “ایمان و اعتقاد و عشق و قلب و وفاداری ..” به میان می آید. اگر “افراطیون” هم همین را در عمل ببینند خودش “اصلاحات” است.

امما. شق چهارمی هم داریم که اتفاقا فرضی هم نیست. ولی من قاچاقی آن را به عنوان فرض جا می زنم.

یک مسلمان خواهد گفت خدا حکما خوب است و رسول هم. اما کشت و کشتار خوب نیست. اگر ما ایمان داریم که “رسول” و “خدا” راست گو و درست کردارند پس نباید از “مدارک و اسناد اسلامی” بترسیم. لذا بنگریم که مثلا جریان “بنی قریظه” چه بود ما کار نداریم که “دکتر نوری علاء” و “استاد مشیری” چه نظری دارند یا “شریعتی” و ” خمینی”(که به نظرم دیدگاه خمینی در این مورد هم زشت بود و هم دروغ و غیر دقیق و هم اصلا نا ممکن و نشدنی ولی دیدگاه آن 3 نفر دیگر اقلا صادقانه است). شاید هر چهار تا راست می گویند یا دروغ. ما بنگریم که” اسناد و مدارک” چه می گوید و ببینیم که “حقیقت ” ما را به کجا می رساند. اینان به هر نتیجه ای برسند “همان می شود اصلاح طلبی”. انسان “رنسانسی” اینگونه می اندیشید”. من کم و بیش همین را با تعابیری بهتر و علمی تر از زبان “آقای اشکوری” هم شنیده ام. این تعریف “نو اندیش دینی” از دید ایشان است. یعنی همه رقم مدارک و اسناد و اطلاعات” دینی” را از نو بررسی کنیم.

این فرض چهارم مدتها ست که به وقوع پیوسته است. یک نمونه از این خیل “نو اندیشان دینی ” همین “اکبر گنجی” است. وی راچع به “هم جنس گرایان” دیدگاه هائی دارد که در خود “آمریکا” ی به این عظمت هم هر کسی لزوما جرئت نکرده است تا این حد پیش رود. یک مسیحی یا یهودی لبیرال یا محافظه کار عموما خواهد گفت که “طبق کتاب مقدس” این عمل مذموم است اما مثلا “این مردم شهر وندند و حقوق شهر وندی دارند” یا باید با آنان مدارا کرد و … اما “اکبر گنجی ” می پرسد اصلا کجای “کتاب مقدس ” یا “قرآن ” به “شیوه زندگی این مردم” اشاره ای دارد. “قوم لوط” راجع به “کسانی بوده است که مسافر و مردم و.. را گیر می انداخته اند و به زور به آنان تجاوز می کرده اند. این به رابطه “آزادانه دو نفر با همدیگر چه مربوط؟” .” حتی قدمی فراتر می رود “دلیل می طلبد که اساسا مدرک ما چیست که “شیوه زندگی این مردم” بد است و از نظر علمی و عملی مضر و. آیا کسی در مورد این گونه دعاوی تحقیق علمی کرده است . شاید گفته شود که “گنچی ” شاید برای خودش چیزهائی می گوید اما نه وی دارد با رجوع به “کتب و مدارک و اسناد اسلام” داستان را پی می گیرد و مثلا در مقاله ای که مد نظر من است و در این “یولداشکده هم آمد” وی با استناد به نوشته های کسانی چون “آیت الله طباطبائی” با این گونه مساله کشتی می گیرد. ایشان راجع به “امام دوازدهم ” هم دیدگاهی دارند که با دیدگاه ” شادروان سید احمد کسروی” چندان فرقی ندارد. خود دیدگاه آن قدر برایم مهم نیست که “راه رسیدن به آن”

“عبدالکریم سروش” در باره “قرآن” دیدگاهی دارند که در شگفتم از اینکه تا هنوز “فتوی مهدور الدم بودنشان” صادر نشده است. باز هم تاکید می کنم که کارم دفاع یا رد افکار اینان نیست فقط می گویم “این پروسه” و “روند” یا هر “پروسه و روندی” که در راستای “حقیقت” بوده باشد خوب است و باید از آن حمایت کرد. من در این مرحله به “تولیدات” کاری ندارم خود “روند تولید” مهم است. بعد “تولیدات” را می شود هر سال بهتر کرد.

البته من خودم نه “اسلام شناسم” نه “نو اندیش دینی” .. شاید نتوانم بگویم “چطوری” یا “شاید اصلا ندانم که دو تا چهار تای اسلام چیست” مثلا به من چند ملیون دلار بدهند و کلی آهن و ابزار و آلات و کارگر و تکنیسین و بعد یک فرصت هزار ساله و بگویند “هواپیما بساز” البته از “من بر نمی آید”(جز آنکه من هم یواشکی بروم دانشکاه و درس بخوانم و یاد بگیرم وگرنه با این یک جو عقل خودم تا “ابدالدهر” هم از من هواپیما سازی برنخواهد آمد) اما من می بینم که “هواپیما” هست. “هواپیما سازی “هم هست. لذ ا می توانم نتیجه بگیرم که “هواپیما سازی” ممکن است.

خیر پیش

رهگذر

دوست عزیز آلمای گرامی، با درود فراوان

قسمتی از این مالیخولیائی که دوست ما شیرازی عنوان می کند ، بر می گردد به همان علت روانشناختی نهضت های اخیر مسلمانان یا حاملین دولت اسلامی که شما مطرح کرده بودید. این یک بحث طولانی است که در وقت خودش دوستان می توانند بدان به پردازند، همین قدر عرض میکنم ، که تمدن جدید یا تجدد ، زنان جوامع مسلمان را ازپشت دیوار حرمها و اندرونی ها به عرصه عمومی کشانیده است ، مردان جامعه کهن یا کسانی که اندیشه هایشان زندانی دوران کهن هست ، با اروتیزه شدن محیط با ترس ناشناخته ای که از اعماق روانشان بر می خیزد روبرومیشوند. هدف نهائی جنبش های اسلامی غلبه براین ترس از طریق بزنجیر کشیدن زنان و طرد دوباره آنان از عرصه های اجتماع است . ا ما از آنجائیکه این امر دیگر ممکن نخواهد شد، راه حلی که بنظرشان می رسد مختل کردن و متلاشی کردن جامعه از راه دامن زدن به جنگ های داخلی و خارجی است، زیرا جنگ میدانی نیست که زنان را در آنجا راهی باشد و یا اینگونه مردان با زنان روبرو شوند ، در این میدان مرد ان با مردان بجنگند و مردانگی خود رانشان دهند. ترس اینان روبرو شدن با یک زن بعنوان یک انسان هم ارز و هم ارزش با مردان است. تا وقتی که زن یک کالای قابل خرید ، تصاحب و تصرف است ، اینان را مشکلی نیست. مشکل جائی پدید می آید که زنان نخواهند خرید و فروش ، تصاحب و تصرف شوند. این پایان مردسالاری است. نهضت های اسلامی ، از هر رقم ، کوشش برای سد راه آزادی زنان است. خوبهایشان میگویند حالا که زنان به عرصه عمومی راه پیدا کرده اند، حد اقل خود را زیر چارقد و مانتو ، پرده و چادر ونقاب و برقع نگهدارند . یعنی باشند ولی دیده نشوند!

شاد باشید.

یولداش آمیرزای دانشمند و بزرگوار:

با سلام و احترام

در باره فرض اول شما:
این گونه نبود که رفرمیست های مسیحی هدفشان باز گشت به “مسحیت ناب” بوده باشد که چون حضرت عیسی شخصیت “پر مهر و والائی” بودند لذا کارشان “اصلاحات ساده تر بود ه است چه چیزی برای نشان دادن داشته اند. این دیدگاه مورد نظر شما حدود 50 سال است که متداول شده است و ریشه آن بر می گردد به جریان “محافظه کار انجیلی”(انجیلی =اوانجلیست”) که خود آن در اواخر قرن نوزده و اوائل قرن بیست در پاسخ به “جریان لیبرال انجیلی” شکل گرفت. که هردو آنان در نهایت ریشه در سال 1730دارند . این می شود حدود بیش از دویست سال پس از “جریان رفرمی” که “مارتین لوتر” در سال 1517 پی ریخت. عمده محالفت وی با کلیسا به عنوان یک “کاتولیک” برای اصلاح اموری چون فساد مالی بود کلیسا حق آموزش گناهان را می فروخت و مناصب کلیسائی را هم .

اشکالات دیگر شان هم عمدتا بر سر “الهیات کلیسا نبود” چه خودش هم آنها را باور داشت بلکه بیشتر بر سر آن بود که “پاپ ” باید این گونه کند و نه آن گونه. اصلا این سخنان نبود که “انجیل” این می گوید ودم دستگاه شما در کجای “انجیل ” است. این افکار شاید 200 سال بعد می توانستند اصلا “وجود داشته باشند” و شاید الان 50 سال است که متداول شده است.

فراموش نکنیم که حتی در دوره خود “مارتین لوتر” اساسا “انجیل ” فقط به زبانهای “لاتین و شاید یونانی” موجود بود که عوام “اروپائی ” از فهم آن عاجز بودند. بعد حتی همین “انجیل ” هم اصلا در دسترس نبود . کلیسا بیشتر یک سیستم کنترل “فکر و اندیشه ” بود. یک صفحه مثلا مخلوطی از چند تا دعا و چندتا چیز من در آوردی را در کناز دو تا نقل قول راست یا دروغ از حضرت عیسی را در اختیار مردم می نهادند.

اصولا مسیحیان آن دوران یعنی سالهای 1517 اصلا نمی دانستند که در درون “انجیل ” چه نوشته شده است تا “مارتین لوتر” و “کلووین” و دیگران برای آنان “آن چیزهائی را که شما می گوئید” استناد کنند.

اولین انجیل در سال در سالها 1521-22 توسط خود “مارتین لوتر” از لاتین و یونانی به “آلمانی” ترجمه شد. که تا همین جا افتد و دیگران هم به زبانهای خودشان ترجمه اش کنند و همه مردم بفهمند که “اقلا درون این کتاب چه نوشته شده است” لااقل باید زمانی می برد که به مراتب به دوران بعد از رفرم می رسد .

تما م جریان رفرم تا حدودی شبیه امروز ایران ماست. خودی های آن دوران با هم احتلاف داشتند. به دیوار “عظمت کلیسا” ترکی وارد شد و هر کس این ترک را زیادتر کرد و هر رفرمی به رفرم دیگر منجر شد و در نهایت به راندن “کلیسا” از قدرت انجامید.

یادمان نرود ما هنوز در اروپای 1618 جنگ معروفی داشته ایم به نام “جنگ سی ساله” که کاملا مذهبی بود بین “کاتولیک و پرونستانها” (گرچه د رمواردی هم ناسیونالیستی شد و گاهی هم کاتولیک علیه کاتولیک ..) یعنی 100 سال بعد از “جنبش مارتین لوتر”. از پی این جنگ پر تلقات بود ” که سکولاریسم” واقعا در اروپا جدی شد.یعنی سال 1648.

خود “لوتر ” هم د رمواردن افکاری داشت که اصلا با “پیام پر عشق و محبت عیسی(ع) نمی خواند. مثلا افکار “یهود ستیزانه وی”. اساسا بحث نقش خود “تعالیم عیسی” در اناجیل اربعه و “عهد جدید” کتاب مقدس و تاثیر آن بر مسحیت امروز کمی پیچیده و زمان بر است که در باره مسیحیت آن روزکه دیگر جای خود دارد..

آن فرض شما مال یک آدم قرن “بیست یکمی ” و البته با فکری “چالاک و زنده”است و خود “معلول رفرم دینی” است و نه “علت آن”. یعنی اول “رفرم هائی” شد و در طول چند صد سال مردم به این نیائج که شما می گوئید رسیدند. نه اینکه بر اساس این استنتاج آن رفرم ها را کرده باشند.

در باره فرض دوم شما

آمیرزا گرامی به عربی “قاتلوا” می شود” مبارزه کنید” . اما “بکشید” می شود “اقتلوا”.

وقتی یک مسلمان معمولی از دوران طلائی خود سخن می گوید بیشتر فاصله بین قرن 7 تا 13 را در نظر دارد. در این دوران مسلمانان دنیا به ویژه ایرانیان از نظر حکمت و دانش و علوم و فلسفه و پژشکی و ..و البته عرفان و ادبیات در دنیا بی رقیب بودند. در این دوره مسلمانان لااقل از نظز علم و عقیده نسبت به معیار آن دوران صداهای دیگر را نه تنها تحمل بلکه استقبال می کردند. د راین دوران “یهودیان” اروپا از دست “کلیسا” به “عالم اسلام” پناه می بردند.

اصلا چه دلیل دارد که کسی برای “اصلاحات” حتما باید به تاریخ اولیه آن هم حتما از همان ثانیه اول باز گردد. آدمی می تواند به هر ناحیه ای که برایش عملی است باز گردد. اروپائی ها هم وقتی می گفتند “باز گشت به خویش” مقصودشان عهد عیسی مسیح نبود بلکه “مقصودشان یونان باستان” و دوران پیش از “میلاد” بود. اگر مسلمین قصد “اصلاحات ” داشته باشند در این دوره “سنت “های بسیار پر قدرت از نظر علمی و فلسفی و اخلاقی و تسامح و مدارا و عرفان و معنویت را می بابیم. مثلا یک مسلمان معمولی با “بنی قریظه” چه سر و کار ی دارد؟ بهتر نیست که به “ابوریحان” ابوعلی سینا” فارابی” رازی” ابن رشد” …پرداخت؟

حال شانس ما این شد که “رفرمیست” اسلام ایران آقای شریعتی ش دو به گوش جوانان ما خواند که “ابوعلی سینا” ها را ول کنید اصلا خود “سلمان پارسی”هم هیجی. مثلا فقط و فقط “ابوذر غقاری” را بچسبید “ابوذر کسی است که تحمل فکر مخالف را ندارد چون مومنی است بیسواد. دلیل و منطق که نمی تواند بیاورد. لذا حمله می کند و یا با استخوان شتر یا با عصا مخالف خود را می زند. بلی این دیدگاه که شور بختانه امروز کشور ما را در اختیار دارد وقتی از “دوران طلائی اسلام” سخن می گوید مرادش همان دوران پیامبر و “خلفای راشدین” است و بیشتر هم جنبه “مبارزه و انقلاب و کشت و کشتار” را می پسندد. جنبه های مثبت تمدن اسلامی را هم بیشتر از زاویه نقابل و رویاروئی با “غرب” می بیند. .همان “دارالکفر” و دارالزهر مار” و این چیزها.

این ها جنبه ملیتاریستی اسلام را عمده می کنند کسانی هم مثلا “دکتر نوری علاء” و “استاد بهرامی مشیری” که من در خوبی و انسان دوستی و ایران دوستی هر دوی آنان تردیدی ندارم. شور بختانه همین را از زاویه دیگر “پزواک ” می دهند که “بلی اسلام واقعی ” همین است”. بگذاریم خود مسلمانان تصمیم بگیرند که “اسلام” چیست. چرا فوقش نگوئیم که من اسلام را قبول دارم یا ندارم و فقط همین.. آیا من حق دارم که به یک “بودائی” بگویم دینی که تو می فهمی” بودائی” واقعی نیست اما آنچه که من از دین تو می فههم و البته بدان اعتقادی هم ندارم این “بودائی” واقعی است؟

ما هم که مدرسه می رفتیم به ما در باره “پیامبر” درس می دادند؟ آیا آنها دروغ و من در آوردی بود؟.نه آن ها هم بر اساس “اسناد و مدارک اسلامی ” بود. چه دلیل دارد که بارو کنیم که نسخه “منفی” اسلام نسخه واقعی آن است؟ چرا محمدی که مهربان بود و لیخند می زد و با همه به خوبی تعامل می کرد و حتی از آن پیر زنی که هر روز بر شرش خاکروبه می ریخت و روزی هم بیمار شد عیادت می کرد. و …ما این را نپذیرم. اما بپذیرم که محمد از صیح تا غروب “آدم می کشته و دزدی می کرده اصلا داداش دوقلوی لنین و ماکیاولی” است. پس “ابن رشد” ها به کدام قرآن و اسلام معتقد بودند؟ پس “مولوی” کدام “محمد” را می ستود؟ یا “نظامی گنجوی”؟ یا فردوسی و سعدی؟

باور کنید که اگر یک کتاب منفی مستند از محمد باشد در برابر ده تا کتاب مثبت مستند هم هست. اگر بنا به سنت است در اسلام هم سنت جنگ است اما سنت تعامل هم هست.. همه “فرآن” همه و همه مگر چند تا آیه “بزنید و بکشید…” دارد؟ همه رقم سنت هست. یک اصلاح طلب به دنبال کدام “سنت” ها می رود یا باید برود؟

من تجویز نمی کنم که “قرآن” خوب است و واحب الاطاعه و ..کذا و کذا. اما اتوماتیکی مثلا “منفی و مجوز آدمکشی ” بودن آن را هم تائید نمی کنم.. این هم کتابی است مثل همه کتابهای دینی دیگر معتقدین حق دارند به شرط جدا بودشن از دین آن را یک گونه بفهمند. و غیر معتقدین به گونه ای دیگر.

هر که بیشتر “اصلاحات” عرضه کرد من طرف او را می گیرم. بگذاریم مساله “بنو قینقاع” و “بنو نضیر” .. مساله درون دینی باشد و بماند.

خیر پیش

رهگذر

ما بحث را ادامه میدهیم ، و سعی می کنیم به مسائلی که آمیرزا مطرح کرده است نزدیک شویم.

1- اسلام از لحاظ دین: باید قبلا گفته شود که اسلام نباید طابق النعل همان روند را به پیماید که مسیحیت طی کرده است. این دو دین دو جریان جداگانه هستند مثل دو رود خانه که از یک منبع سرچشمه بگیرند (ابراهیم) ولی در بستر های جداگانه حرکت کنند. پس مسیر این دو که جدا شد ، آلوده گی های بین راهیشان ، سرعت حرکت و رنگ و بویشان هم متفاوت می شود . یکی ممکن است به دریا بریزد آن دیگری برودی دیگر به پیوندد و یا در باطلاقی فرو رود .

برخی از ایرانیان درصد سال اخیر عادت کرده اند بجای تفکرو آفرینش ایده ها ی جدید ، افکار متفکرین غربی را کپی برداری کنند ، با این همانی سازی مذهب مسیح با اسلام ، در حقیقت با آسان خواهی ، به همان نتایج برسند که غربیان رسیدند . البته جامعه ای که صد سال آزگار مصرف کننده کالاهای غربی بوده است ، قابل درک است که مردمان آن به افکار و اندیشه های غربی ، به مذهب و تطور آن همانند کالا برخورد کنند و بی آنکه سنت و تاریخ خود را بشناسند کالاهای فکری غربیان را اخذ و مصرف کنند.

اما قصد ما چنین نیست، ما تا جائیکه بتوانیم در جسبتجوی حقیقتیم ، ما چیزی را حقیقت نمیدانیم که برای اثبات آن دلیل جمع آوری کنیم بلکه در جستجوی راهی برای برون رفت از این وادی وحشتیم و رسیدن به روشنائی. اگر رفرماسیون در مذهب مسیح نتایج خوبی بدست داد ، دلیل آن نیست که رفرماسیون متشابهی در اسلام همان نتایج خوب را بدست دهد. باران که در لطافت طبعش خلاف نیست ، میدانید که در باغ لاله رویاند و در شوره زار خس!

همگان میدانند که ظهور لوتر در آلمان وقتی روی داد که جهان مسیحیت در ید قدرت پاپ بود. اما درعین حال و بموازات آن امیران (فورست ها یا دوک ها) در سرزمین های اروپائی حکومت میکردند که از پاپ مشروعیت میگرفتند . این امیران یا شاهزادگان که (دوکها و فورست ها) از بین خود یکی را بعنوان پادشاه (یا قیصر) انتخاب میکردند . در برخی از مناطق اسقف ها (بیشهوف ، پیسکوپوس) خودشان حکومت میکردند. قابل ذکر است که نطفه دموکراتیک در غرب هم در دین مسیح موجود بود (سهم قیصر را به قیصر و سهم خدا را به خدا بده) و هم درنحوه انتخاب قیصر . چنین نطفه ای نه در اسلام موجود است نه درنوع قدرت گرفتن پادشاهان که معمولا با سرکوب رقبا و جنگ و خونریزی و کشتن رقیبان همراه بوده است.

از زمان کنستانتین که مسیحیت را بعنوان دین دولت روم اعلام کرد ، هر دولتی خود را ادامه مشروع آن امپراطوری میدانست. طبیعی بود که با وجودقدرت دوگانه پاپ و پادشاه این این امیران (فورست ها) بخواهند خود را از زیر اقتدار پاپ ها برهانند. این بود که بمحض ظهور لوتر این امیران از لوتر پشتیبانی کردند و بخشی از اروپا را از تحت فرمان حکومت پاپ درآوردند، این بود که اقتدار کلیسا در هم شکست و نتایج خوبی برای جوامع اروپائی بدست داد.

آیا چنین رخدادی در عالم اسلام هم روی داده است؟ طبعا میدانید که بعد از سقوط دولت اموی که دولت اشرافیان عرب بود، ابتدا ایرانیان وبعدها ترکان رفته رفته قدرت نظامی و سیاسی را بدست گرفتند، زیرا اعراب به رانت خواران از بیت المال تبدیل شده بودند و دیگر ازمیان خود سرباز آماده نمی داشتند ، بلکه سربازان را ازمیان مردمان سرزمین های مقهور بخدمت میگرفتند. اکثر فتوحات اسلام ، در دوران عباسی و به بعد بدست ترکان بوده است . ممالیک مصر هم چنانکه از اسمشان پیداست پادشاهی مملوکان (غلامان ) سابق بود که بسلطنت می رسیدند ، همبن طور غزنویان وغیره. خود خلیفه در بغداد همان کار را می کرد که پاپ در رم . او هم به حکومت امرا و سلا طین که درسرزمین های اسلامی حکومت می کردند ، مشروعیت میداد واینان برای خلیفه و حفظ و گسترش قلمرو او می جنگیدند و هر جا را که فتح می کردند بنام خلیفه خطبه می خواندند . آنها می بایستی به خلیفه مالیات می پرداختند و برده و غلام و کنیز و غنائم جنگی می فرستادند. ولی قدرت حقیقی در ولایات در دست امراء و سلاطین میماند. حتی پیش می آمد که این شاهان به بغداد هجوم می بردند و خلیفه را “ادب ” میکردند ، همانطوریکه در شاهنشاهی عضد الدوله دیلمی پیش آمد.

بعد از حمله مغول و برچیده شدن بساط خلافت ، رفته رفته در سرزمین های اسلامی قدرت هائی بوجود آمدند و کسانی در راس آن قرار گرفتند که هم خلیفه و هم سلطان بودتد (عثمانیان) . در ایران هم در یک بستر تاریخی دیگر این قدرت در دست شاهان صفوی تمرکز یافت که مشروعیت خود را از نیابت دولت امام زمان می گرفتند و انتظارداشتند که سلطنتشان به سلطنت امام زمان منتهی گردد.

این نیز گفته شود که قبل از سقوط بغداد ، هر چقدر قدرت ترکها در قلمرو خلیفه بالا میگرفت ، جاذبه خلیفه فاطمی در قاهره که نسب خود را به فاطمه زهرا میرسانید ، برای ایرانیان بیشتر میشد ، رفته رفته دراثر تبلیغات دعاة اسماعیلی برای ایرانیان خلافت نا مشروع و امامت مطلوب و مشروع جلوه می کرد، زیرا این به باور قدیمی ایرانیان نزدیک تر بود که حکومت از آن کسی که خداوند اورا برگزیده باشد (دارای فره ایزدی باشد ) ، درباور اینان این فره ایزدی شاهان قدیم به امامان شیعه گویا از طریق ازدواج امام حسین با شهربانو (شاهزاده ساسانی) انتقال می یافت و از آنجا به سادات و شاهی که ازمیان آنان بر می خاست ، میرسید. صفویه نیز شاهی خود را چنین مدلل و مشروع می ساختند هرچند سیادت آنان طبق تحقیقات کسروی افسانه و ساختگی بود .

پس تا اندازه ای روشن شد که در سرزمین های اسلامی ، بویژه در سرزمین ما که مورد بحث ماست ، برخلاف آنکه در قلمرو مسیحیت اتفاق افتاد ، سهم شاه به شاه و سهم خدا به خدا داده نشد ، برعکس ازدولت هائی که در آن ها قبلا عملا جدائی سلطنت و دیانت موجود بود (خلیفه در بغداد و شاهان و سلاطین در ولایات) ، به دولت هائی رسیدیم که سلطان یا شاه اقتدار دوگانه را در دست داشت و روحانیت جیره خوار شاه یا سلطان شده بود.

این تفریق قدرت درسرزمین های مسیحی مذهب شاید بدین دلیل بود که عیسی در زمان خود دولتی را تشکیل نداده و چنین قصد ی را هم بیان نکرده بود، عیسی مبارزات و دعوتش بر علیه آخوند های یهودی بود که به نظر او فاسد شده بودند او کاری با دولت روم که آن وقت ها در فلسطین حکومت میکرد نداشت. اما از آنجائیکه یهودیان همیشه در انتظار ظهور مسیح خدا و بر پائی دوباره دولت داوودی بودند، عیسی از طرف پیروانش بعنوان همان مسیح منتظر تلقی میشد، آن تاج خار هم که پیش از تصلیب من باب تمسخر برسرش گذاشتند ، اشاره به تاج سلطنت داوودی داشت وقتی سرباز رومی پرسید که این کیست بالای صلیب میرود گفتند پادشاه یهود است و او همین عنوان رابه لاتین بر بالای صلیبش نوشت (اینری) ، عیسی ناصری ، پادشاه یهود. اما وجود دولت و پادشاهی یهود در عهد سلیمان و داوود از افسانه ها یا بافته های یهود است ، علم تاریخ و باستانشناسی چنین شاهانی را نمی شناسد. پس در اصل موسسین دین یهود و عیسی در پی برپا داشتن دولت و گرفتن قدرت سیاسی نبودند. اگر فرصت شد ، این را هم باز خواهیم کرد که خود محمد هم خود را کسی نمی دانست که دولتی برپا دارد ، او کسی بود که می خواست اعراب را بدین حنیف (ابراهیم) فراخواند که دین یهود و مسیحی هم خود از آن روئیده بود، هدف او اتحاد قبائل عرب تحت لوای یک دین بود که از این راه امنیت راههای بازرگانی بین عربستان خوشبخت (یمن) و روم شرقی (شامات) فراهم آید. او که بازرگان بود به اهمیت این امر پی برده بود.

اگر عیسی بر علیه روحانیت یهود به بهانه اینکه فاسد شده اند برخاست ، لوتر هم به همان بهانه بر علیه پاپ قیام کرد و قداست پاپ را زیر سوال برد. آیا چنین رویدادی در اسلام رخ داده است، یا رخ دادنی است؟

بعد از فتح ایران و بخش هائی از قلمرو دولت روم (سوریه و مصر) ثروت انبوهی در مدینه گرد آمد، کار خلیفه تقسیم غنائم بدست آمده بین قبائل عرب بود. هر قدر این ثروت بیشتر میشد، میل اعراب به کشورگشائی بیشتر ودر ضمن فساد ناشی از ثروت فراوان دربین آنان شایع تر میشد و آنها باصطلاح ازآموزه های پیامبر دور میشدند و به لذات دنیوی می پرداختند. بطوریکه خلیفه عثمان ، بعلت فساد مالی و انحصار قدرت در خانواده خود بدست مسلمانان که از کوفه آمده بودندکشته شد. جسد او ، باوجود اینکه یکی از صحابه رسول ، از مژده یافتگان بهشت بود حتی دوبار داماد او (ذو النورین ) شده بود ، روزها در کوچه افتاده بود و سگها و حیوانات دیگر قسمت هائی از آن را خورده بودند! درزمان خلیفه بعدی یعنی علی خوارج که از قرار معلوم اکثرشان شان دائم الصلوة و بعضی هایشان حافظ قران بودند بر علیه خلیفه وقت قیام کردند که اسلام را به اصل خود ، یعنی مسلمانان را به ایمان اولیه خود ، باز گردانند. حرکت خوارج که برای اصلاح سیاسی و دینی (بازگشت به اصل دین) بود بعد از خونریزی ها با شکست روبرو شد.

در قرون اخیرمهمترین دعوت ، دعوت محمد بن عبدالوهاب دربین سالهای 1730/1740 بود به قصد اینکه اسلام را به صفا و زلالیت صدر اسلام بازگرداند و دین محمدی را از خرافاتی که در بیش از ده قرن بر آن اضافه شده بود پاک کند. این جریان توانست در جزیره العرب به مذهب همگانی تبدیل شود . ا ز درون این مذهب در قرن بیستم جریان سلفی گری (بن لادن و طالبان ) برخاست که نیاز به معرفی ندارد. اینان خود را مانند صحابه رسول خدا می پندارند ، همان القاب و عناوین متداول در عصر ظهور را بهمدیگر میدهند. از لحاظ آنان کل دنیا غیر از گروه خودشان در جاهلیت بسر می برد. کار آنها دعوت و جهاد است ، همان کاریکه مسلمانان صدر اسلام میکردند.

در مورد شاخه شیعه ، آنچه که قابل ذکر است ، اینست که برخی از شیعیان با شیوع فرهنگ غربی در ایران تدریجا متوجه خرافات دینی شان میشدند ، که از قرون گذشته جزو باورهایشان شده بود . از دوران مشروطیت بویژه در دوران رضا شاه که دولت عزم نوسازی سریع ایران را داشت ، شیعیان دین خود را در مخاطره میدیدند. کسانی از آنان میدیدند که نمی توانند در مقابل تبلیغات روشنفکران آنزمان و اصحاب مکااتیب دیگر که باورهای اینان را به چالش می طلبیدند وگاهی بسخره میگرفتند ، مقاومت کنند. کتاب کشف الاسرار خمینی که در سالهای اولیه بعد از سقوط رضا شاه انتشار یافت ، کوششی بود برای دفاع از آموزه های تشیع و کوباندن مکاتیب رقیب بود. درآن سالها در اثر گسترش تجدد ، شهر نشین ها درگروههای بزرگ از آخوندها و آموزه های آنها دور میشدند و شیوه زندگی نوین رادر پیش می گرفتند.

شاید در دوران اخیر در ایران اول کسی که بفکر سلفی گری افتاد شخصی بنام حاج یوسف شعاری باشد که در سالهای بیست و سی خورشیدی درتبریز تفسیر قران می گفت و کتابهائی چند در تفسیرقران (_بفارسی ) و مشکلات قران منتشر ساخت. عقیده رایج بین مسلمانان در آن زمان این بود که مسلمانان دیگر مسلمان نیستند. از اسلام فقط نامی مانده است. این محیط کسی را طلب می کرد که مردمان را باسلام اولیه فرا خواند. این شخص با انتشار ایده های جدیدی ، مسلمانان را دعوت به پیام صدر اسلام می کرد و مدعی بود که فقط آنچه که در قران نوشته شده است قابل دفاع هست .و با این استدلال بقیه باورهای انباشته شده بر اسلام و مذهب شیعه را رد میکرد. طییعی بود جلسات او مورد تو جه جوانانی قرار گیرد ، که ایمانشان از گسترش تجدد به تزلزل افتاده بود ، و خواهان تغییر وضع موجود بودند. بعد ها شعار به تهران رفت و در مسجد شریعت جلسات تفسیرش را ادامه داد و از این راه توانست تاثیرات بیشتری را بر جوانان پرشور و مشتاق تغییر شرایط جامعه بگذارد. از جمله شاگردان او محمد حنیف نژاد بود (دانش آموز دبیرستان منصور و فردوسی تبریز) که بعد ها سازمان مجاهدین خلق ایران را بنیاد نهاد. از دیگر شاگردان او محمدرضا شالگونی است که میگویند شعاریون روی او بسیار حساب میکردند او که دارای حافظه بسیار قوی بود و بخش هائی از قران را از بر داشت. وی بعد ها از اسلام و شعاریون اعراض کرده به گروههای مسلح چپ پیوست ، بعد از انقلاب از رهبران راه کارگر شد . قابل ذکر است که جریان سلفی گری در ایران هم هرچند نه خود بنیان گذارش یوسف شعار ، بلکه دوتن از شاگردانش تا آنجائیکه من میدانم، راه مبارزه قهرآمیز را انتخاب کردند، و این نقطه مشترک پرورش یافتگان مکتب سلفی گری چه شیعه و چه سنی است. که از قاتلوا به اقتلوا رسیدند. آثار جریانات مسلحانه بر مسیر جنبش رهائی بخش مردم ایران بحث دیگری است برای وقت دگر.

نتیجه: درجوامع اسلامی و در جامعه ما برخلاف جوامع اروپائی ، بازگشت به اصل پیام دینی اثار مخرب و ویرانگری را برجای گذاشته که امروز کل تمدن بشری گرفتار آن است. اگر بازگشت به اصل پیام مسیح در دوران لوتر باعث رهائی بخشی از مردم از یوغ کلیسای کاتولیک شد. بر عکس بازگشت به اصل پیام یعنی اسلام اولیه دارای آثار زیان بار مهلکی بود.

اکنون این سوال مطرح است که اگر رفرمی در دین اسلام لازم است درصورتیکه آن رفرماسیون بازگشت به اسلام اولیه نباشد ، پس آن رفرم چه نوع رفرمی می تواند باشد؟

خسته نباشید.

یولداش تبریزلی عزیز

با سلام و احترام

علی جان متشکر از توضیح شما. اشتباه از من بود. پوزش می خواهم. این نقل قول “گنجی”:

ج- آیا نظر قرآن در این زمینه‌ی خاص ناظر به «شاهدبازی» و «به زور به دیگران تجاوز کردن» بوده است (داستان قوم لوط که طی آن قوم او می‌خواستند به زور به دو فرشته نوجوان تجاوز کنند. مطابق روایات مندرج در تفاسیر، قوم لوط در راه‌های ورودی و خروجی شهر بیگانگان را گیر می‌انداخته و به زور به آن‌ها تجاوز می‌کرده‌اند) یا شامل دو انسان بالغی هم که آگاهانه، مختارانه و از سر رضایت دست به این عمل می‌زنند، می‌شود؟ “(وی دارد روی دلایل “کدیور” بحث می کند-رهگذر)

من اشتباها گفتم “کتاب مقدس و قرآن” . در حالیکه “گنجی” داشت فقط از “قرآن ” و روایات مندرج در تفاسیر می گفت.

این هم لینک مقاله “گنجی”

http://www.radiozamaneh.com/idea/2008/06/post_328.html

ضمنا اگر لطف کنید ” کتاب و فصل و آیه” آن مطلب را ذکر کنید ممنون می شوم.

خیر پیش

رهگذر

خیر پیش

رهگذر

رهگذر گرامی،
آیه دیگری در همان مورد:
Romans 1:26-27: “For this cause God gave them up unto vile affections: for even their women did change the natural use into that which is against nature: And likewise also the men, leaving the natural use of the woman, burned in their lust one toward another; men with men working that which is unseemly, and receiving in themselves that recompence of their error which was meet.”

دوست عزیز جناب آمیرزای بزرگوار و دانشمند

با سلام و احترام.

بحث با شما همیشه آموزنده و پر لذت است. می کوشم که به دو سوال و یک نقل قول از شما بپردازم.

موافقم همان بهتر که وارد داستان “انا مدینه العلم و علی بابها” و کوچه های “مدینه العلم” که برخی از دارندگا نش موجوداتی به نام “شلحلحون و کلحلون” می باشند نشویم.

مسیحیان رفرم دینی خود را از کجا شروغ کردند.؟

. رفرم “مسحیت” مشخصا از سال 1517 آغاز شد. اروپا در پی جنگ مذهبی سی ساله از سال 1648 به بعد جدا به سکولاریسم پرداخت. با جدائی “کلیسا” از قدرت وقتی که دیگر یک پای دین در قدرت نبود. مسحیت هم تدریجا بر گشت به نقش واقعی و انسانی و والای دین بودنش .لذا طی یک پروسه چند صد ساله به صورت امروزین در آمدکه در آن گوناگونی های بسیاری دیده می شود. البته این ها همه و همه از میوه های “رنسانس” غربی هاست که شما به خوبی و درستی بدان اشاره کرده بودید.

آیا این راه برای اسلام قابل توصیه است؟

راه دیگری نیست. ابتدا باید “سکولاریته” صورت گیرد. آنگاه تدریجا مسلمانان هم که قبل از هر چیز” بشر ” و “شهر وند” هستند و مسلما خواهان زندگی با بقیه. لذا خود این “معضل اسلام و دنیای امروز” را حل خواهند کرد. به توانائی بشر باید امیدوار بود

اما در مورد :
، لاجرم باید بگوئیم که آن اسلامی که می تواند احتیاجات انسان امروزی را برآورده کند، “کجا” است و در کجا اعمال شده است. یعنی آیا می توان بطور کاملا ارادی بخشهایی از قرآن را (مثلا تعزیرات آن یا حقوق زنان و برخورد با نامسلمانان و …) به دلخواه حذف کرد؟ و اگر آری، ملاک ما برای این کار چیست، یعنی ما این حذف را بر کدام بحث تئولوژیک مستند می کنیم.

احتیاجات انسان امروز چیست که اسلام باید بر آورده کند؟ اگر حکومت است که در زمان رسول ضرورتی بود تاریخی و الان آن ضرورت دیگر نیست . و کلا فرض این بود که ما داریم از فردای بعد از سکولار شدن ایران سخن می گوئیم. چون “اسلام”هم دین است پس مقصود باید “احتیاجات” دینی باشد. اسلام از برآوردن احتیاجات دینی چرا باید عاجز باشد؟. مگر مادران و پدران و مادربزرگان و پدر بزرگان ما در دوره شاه بد دین دارانی بودند.؟ مگر به کسی آزار می رساندند؟ آیا از فقرا دستگیری نمی کردند؟ فوقش چند تا بد آموزی هم بود ولی کلا من از اسلام آن دوران “مدارا و مروت” به یاد دارم. تا مرحوم “شریعتی” و”خمینی” وارد زندگی من نشده بودند درک من از اسلام “محبت و حرمت همسایه و..” این چیزها بود آنها هم دروغ که نبود. مشکل از آنجا شروع شد که “اسلام ایدئولوژی” شد. حالا دین بودنش هم شاید چندان آش دهن سوزی نباشد ولی بلاخره چیزی است مثل سایر ادیان.

چون “حکومت سکولار” خواهد بود پس “تعزیز” هم موردی نخواهد داشت. اما مورد “حقوق زنان” می تواند در زمان خود پیامبر بررسی شود و اگر نسبت به آن دوران رویه اسلام نوعی “رفرم رو به جلو بود” که بود در این صورت نباید در این دوران “برابری حقوق زن و مرد ” مشکل لاینحلی بوده باشد. ما یک تجربه غنی از متدیننان “مسیحی” و یهودی” را در پیش رو داریم. اصولا “مردسالاری” یک مشکل جهانی است و همه در این “بیماری” با همیم و در مدارایش هم باید به هم کمک کنیم.. مسلمانان ایرانی هم مانند بقیه راه خود را خواهند یافت. می ماند مدارک اسلامی آن. عموما مسلمانان هم از شما و من کمتر کتاب و مدارک و اسناد اسلامی را مطالعه نکرده اند. شایداگر از آنان مدرک بپرسیم آنا ن از جواب عاجز نباشند.من می توانم مدارک خودم را رو کنم اما من نه سر پیازم و نه ته آن. ادعایم این است که پس از “سکولاریزم” “اصلاحات” در درون اسلام ممکن است. اگر را ه “نهاد دین ” به “نهاد حکومت” بسته بماند راه دیگر باز نخواهد ماند جز اصلاحات دینی.

هیچ چیز را نباید به دلخواه حذف کرد. اما از پرسش شما چنین می فهمم که لابد از راه محمد یک “نسخه هست و بس و آن هم منفی است” که هر که هر چیز دیگر در این باره بگوید لابد دارد “اسلام را نمی گوید”. نه اتفاقا بلکه قاعدتا در باره “پیامبر ” و “اعمالش” دیدگاههای بسیار بسیار گوناگونی است. احتمالا یک مسلمان اسلام را چیزی چون مخالفین اسلام یا بی طرفین نمی داند و نمی خواند که خود را “مسلمان” نامیده است. اگر اسلام او از دید ما اسلام نیست و دین جدیدی است باشد. اما اگر او خود را مسلمان می داند و دارد توده های مسلمان را با مفاهیم ” شهر وندی” و” مد نی” امروز آشنا می کند و به آنان “همزیستی و مدارا با دگر اندیشان دینی و غیر دینی را می آموزد. من مشکلی با این ندارم. باید اعتماد داشت که مردم در امور مربوط به خودشان نهایتا بهترین تصمیم ها را می گیرند که اگر هم بهترین نبود اقلا مربوط به خودشان هست.

خیر پیش

رهگذر